3 Yếu Tố Căn Bản Cho Tổ Chức XHDS
Date: Monday, June 30 @ 13:27:44 EDT
Topic: Quan Điểm


Tổ Chức Xă Hội Dân Sự: Các Khác Biệt Bản Chất Với Đảng Chính Trị

Ts. Nguyễn Đ́nh Thắng

Ngày 30 tháng 6, 2014

http://machsong.org

Ở trong nước đang có một số yếu tố thuận lợi hơn trước cho sự phát triển xă hội dân sự: ư thức của người dân về hoạt động xă hội dân sự và sự quan tâm quốc tế đến nền xă hội dân sự đang nhen nhúm. Trong thời kỳ phôi thai này, sai một li có thể đi lạc một dặm. T́m hiểu, chia sẻ, và trao đổi rốt ráo là cần thiết để tăng triển vọng cho một xă hội dân sự chân chính và lành mạnh, góp phần thay đổi đất nước.

Trong nền dân chủ ổn định, các tổ chức xă hội dân sự đóng vai tṛ kiểm soát và cân bằng các đảng chính trị, kể cả các đảng cầm quyền và các đảng đối lập. Trong xă hội chưa dân chủ như ở Việt Nam th́ vai tṛ này chưa được phân định rơ ràng nên rất dễ và đă xảy ra t́nh trạng nhá nhem. Chính những người hoạt động xă hội dân sự cũng lẫn lộn về nhận thức, làm cho các tổ chức xă hội dân sự dễ bị xâm nhập và khuynh loát bởi các đảng chính trị, rất tai hại cho tiến tŕnh dân chủ hoá.

Ở đây “đảng chính trị” là gọi chung tất cả những tổ chức chính thức nhận ḿnh là đảng chính trị, những tổ chức ngoại vi của các đảng chính trị và những tổ chức hoạt động với mục đích thay đổi chế độ chính trị.

Để tránh sự lẫn lộn nhập nhằng, có 3 điều mà những người hoạt động xă hội dân sự cần chú tâm: lấy đạo đức nhân bản làm giá trị gốc, xây dựng vốn xă hội hướng nội và hướng ngoại, và phát huy nội lực quần chúng ở hạ tầng. Đây là 3 yếu tố khác biệt với đảng chính trị về bản chất.  



Giá trị đạo đức nhân bản

Các tổ chức xă hội dân sự phải tôn trọng các giá trị đạo đức nhân bản và chọn từ trong đó một hay một vài giá trị cốt lơi làm phương châm hoạt động. Đấy là những giá trị tự thân, nghĩa là con người mang những giá trị ấy thuần tuư v́ là con người, như tự do, nhân phẩm, hạnh phúc, quyền sống, sự tự quyết, quyền bảo toàn thân thể…  Các giá trị này bất khả xâm phạm, dù là nhân danh tập thể và bất luận cho lư tưởng nào, như độc lập quốc gia, xoá bất công xă hội, phát triển kinh tế…

Tổ chức xă hội dân sự dùng giá trị đạo đức nhân bản cốt lơi làm khuôn thước cho mọi hành xử hàng ngày, và chuẩn mực cho mọi quyết định quan trọng: nhất quyết không làm dù có lợi cho tổ chức nhưng trái với giá trị đạo đức cốt lơi, hoặc vẫn làm dù bất lợi v́ nếu không làm th́ vi phạm giá trị đạo đức ấy.

V́ đặt đạo đức nhân bản lên đầu, tổ chức xă hội dân sự luôn luôn bảo vệ con người bằng mọi giá và không bao giờ dùng người khác làm phương tiện cho mục tiêu của ḿnh, và xem việc “thí chốt” đối với người trong nội bộ và trí trá với người chung quanh là vô đạo đức, tuyệt đối không chấp nhận được. 

Các đảng chính trị ít khi lấy giá trị nhân bản làm phương châm mà chỉ dùng chúng làm chiêu bài. Mục đích chính của đảng chính trị là nắm chính quyền để thực hiện chính sách mà họ tin là sẽ phục vụ cho quyền lợi chung của xă hội. Họ có thể nói đến các giá trị nhân bản tự thân nhưng cho rằng chúng sẽ là kết quả đương nhiên từ chính sách đúng đắn của họ. Cách suy nghĩ không cơ sở này dễ dẫn đến việc mượn danh nghĩa quyền lợi tập thể để vi phạm các giá trị tự thân của cá nhân. Trong trường hợp tệ nhất, đảng chính trị sẵn sàng “thí chốt”, nghĩa là hy sinh đảng viên hay những người ngoài đảng, để đạt mục tiêu.

Khi trả lời dư luận về “thí chốt”, một đảng chính trị giải thích chủ trương của họ là “lănh đạo luôn luôn đi đầu”. “Luôn luôn đi đầu” là một nguyên tắc hành động chứ không là giá trị đạo đức. Trên căn bản đạo đức, sẵn sàng hy sinh thân mạng của ḿnh không biện minh được cho thẩm quyền quyết đoán thân mạng của người khác. Hơn nữa, luôn luôn đi đầu cũng có thể là đi đầu trong sự khuynh loát, trục lợi, trí trá… Câu trả lời thể hiện t́nh trạng không có khái niệm về đạo đức nhân bản. Và đây cũng chính là vết xe đổ của các đảng cộng sản và đảng độc tài nói chung.

V́ sự khác biệt cốt lơi về bản chất này, các tổ chức xă hội dân sự phải đóng vai tṛ kềm chế khả năng vi phạm đạo đức nhân bản bởi các đảng chính trị, kể cả đảng cầm quyền và những đảng chống đối.  

Vốn xă hội trong và ngoài

Vốn xă hội có thể được hiểu cách đơn giản là các sợi dây vô h́nh gắn bó con người với nhau, dựa trên niềm tin bắt nguồn từ sự chia sẻ cùng kinh nghiệm, đặc tính, gốc gác, nhận thức, mục đích, cung cách hành xử, tập quán, văn hoá… 

Có hai loại vốn xă hội: nội bộ và hướng ngoại. Vốn xă hội nội bộ là sự gắn bó giữa các thành viên của cùng một tổ chức. Vốn xă hội hướng ngoại là sự gắn bó ngoài tổ chức, như đối với cả cộng đồng hay xă hội. Đối với các tổ chức xă hội dân sự, phát triển vốn xă hội nội bộ là cần thiết, nhưng phát triển vốn xă hội hướng ngoại cũng quan trọng không kém. Đây là hệ quả tất yếu của quan điểm giá trị đạo đức nhân bản: Tổ chức chỉ là phương tiện, rất cần thiết nhưng chỉ để phát huy các giá trị nhân bản trong toàn xă hội. Họ không phục vụ tổ chức bằng những phương cách gây tổn hại vốn xă hội ngoài tổ chức, như gian dối, trá h́nh, khuynh loát… v́ hậu quả là giảm niềm tin nói chung.

Thiếu giá trị đạo đức nhân bản có thể dẫn đến phát triển vốn xă hội nội bộ quá đà, tạo nên t́nh trạng băng đảng nguy hại cho vốn xă hội hướng ngoại. Mafia là ví dụ. Thành viên của mafia sẵn sàng chết cho nhau, và cũng sẵn sàng reo rắc khủng bố trong xă hội để bảo vệ nhau. Sự cấu kết v́ lợi ích hỗ tương và v́ kỷ luật đảng làm cho đảng cộng sản mang tính cách một tổ chức mafia. Một số đảng chính trị, nhất là trong hoàn cảnh hoạt động trong bóng tối, rất dễ rơi vào t́nh trạng này v́ có nhu cầu củng cố nội bộ để tự tồn và xây dựng đội ngũ để tranh quyền. Với họ, vốn xă hội hướng ngoại không là ưu tiên. Từ đó nẩy sinh khuynh hướng phát triển tắt bằng cách xâm nhập, moi ruỗng và biến chất các tổ chức xă hội dân sự để củng cố tổ chức đảng. V́ thiếu các giá trị đạo đức nhân bản làm phương châm, họ quen dần với việc dùng thủ đoạn để khuynh loát xă hội dân sự cho lợi ích riêng.  

Trong thể chế dân chủ, các tổ chức xă hội dân sự có tác dụng ngăn ngừa và đẩy lui khuynh hướng phát triển quá đà vốn xă hội nội bộ của các đảng chính trị.

Phát triển nội lực quần chúng

Trọng tâm của tổ chức xă hội dân sự là xây dựng và phát triển hạ tầng, nghĩa là xây dựng lực và thế cho quần chúng để tự bảo vệ các quyền và lợi ích, làm trọng tài giữa các đảng phái, và ảnh hưởng chính sách của đảng cầm quyền. Đối với tổ chức xă hội dân sự, thay đổi chế độ độc tài không đồng nghĩa với dân chủ hoá, v́ nếu người dân vẫn yếu về lực và thế so với chính quyền, th́ độc tài sẽ nối tiếp độc tài.

Các đảng chính trị nhắm vào thượng tầng, mà cao nhất là chính quyền. Trong t́nh trạng Việt Nam, nhiều đảng chính trị chủ trương nắm quyền trước đă với lập luận rằng dân chủ ắt sẽ đến. Cách nh́n thiển cận này biện minh cho việc sử dụng những hành vi phản dân chủ trong tiến tŕnh giành quyền bính lúc này cho một hứa hẹn dân chủ mai sau, trong đó có cả những hành động mị dân, đánh lừa dư luận, và đẩy lùi dân trí. Dân càng ít hiểu biết th́ càng dễ lèo lái, kích động và thao túng.

Lại có đảng chính trị chủ trương kết nạp thành viên chủ chốt của các tổ chức xă hội dân sự, làm đảng viên ngầm hay cảm t́nh viên ngầm, để rồi khuynh loát cả tổ chức. Điều này làm cho các tổ chức xă hội dân sự giảm nội lực và mất dần khả năng kiểm soát mà trở thành bị kiểm soát bởi đảng chính trị. Nguy hiểm hơn, sự xâm nhập này dẫn đến sự sa đoạ về đạo đức của các thành viên chủ chốt và xoá nhoà đi các giá trị đạo đức nhân bản là phương châm hoạt động của tổ chức xă hội dân sự. 

Trong thể chế dân chủ, các tổ chức xă hội dân sự tập trung phát triển nội lực và thế đứng của thành phần quần chúng mà họ phục vụ, với mục đích rất rơ ràng: ảnh hưởng và kiểm soát các đảng chính trị thay v́ ngược lại; điều này giúp duy tŕ và phát triển nền dân chủ.

Kết luận

Trong t́nh h́nh xă hội dân sự đang phôi thai ở trong nước, những người hoạt động xă hội dân sự cần ư thức 3 điều quan trọng: lấy các giá trị đạo đức nhân bản làm phương châm hoạt động, xây dựng vốn xă hội cho tổ chức và cả bên ngoài tổ chức, và chăm chú xây dựng nội lực và thế đứng cho thành phần quần chúng ḿnh đang phục vụ. Đây là 3 yếu tố khác biệt với đảng chính trị về bản chất.

Họ phải tuyệt đối tránh bị khuynh loát, ảnh hưởng hay lệ thuộc đảng chính trị và rồi đánh mất đi vai tṛ kiểm soát và cân bằng đối với các đảng chính trị. Được vậy th́ đất nước mới có triển vọng dân chủ hoá và tránh nguy cơ thay thế chế độ độc tài hiện nay bằng một chế độ độc tài tương lai chẳng tốt ǵ hơn.

Bài liên quan:

Muốn Dân Chủ, Phải Khai Dân Trí

http://machsong.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2879

Xă Hội Dân Sự Phải Độc Lập Với Các Đảng Chính Trị

http://machsong.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2875

 

 







This article comes from Mach Song - Life Stream
http://www.machsong.org

The URL for this story is:
http://www.machsong.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2889