Từ Biết đến Biết Cách

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Thông tin có thể chia thành ba loại tuỳ theo sự tác động của nó lên đối tượng tiếp nhận: tăng kiến thức, tăng ý thức hay tăng tri thức.  Ba loại thông tin này phản ảnh tiến trình tư duy thường gồm ba bước: biết, ý thức, hành động, mặc dù không phải lúc nào cũng theo thứ tự đó.

Kiến thức giúp người ta biết. Chẳng hạn tin tức thời sự giúp người ta biết được diễn tiến quanh mình--trong cộng đồng, trong xã hội, hay trên thế giới. Hoặc những bài viết về lịch sử giúp người đọc biết được những gì đã xảy ra trong quá khứ gần, xa. Hoặc, ở mức sâu hơn, kiến thức giúp người tiếp nhận hiểu về nguyên tắc hoạt động của một cỗ máy, nguyên lý trong khoa học tự nhiên hay nhân văn, hay sự vận hành của những mối quan hệ trong xã hội…

Ý thức giúp người ta chọn thái độ trong một tình huống hay trước một vấn đề. Chẳng hạn, truyện ngụ ngôn giáo huấn trẻ em và người lớn về tình mẫu tử hay phụ tử, nghĩa vợ chồng. Hoặc bài học luân lý khai trí cho học sinh về trách nhiệm đối với cộng đồng, quốc gia, dân tộc. Hoặc bài phân tích về một tệ trạng xã hội hay tình trạng kinh tế hướng dẫn cử tri phân định về chính sách quốc gia.

Thông Tin và Tri Thức

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Tri thức là loại thông tin đặc biệt. Nó hướng dẫn con người hành động nhằm đạt kết quả. Nó là căn bản để thực hiện công tác, công việc, hay kế hoạch.

Thông tin có hàm lượng tri thức nhiều hay ít tuỳ vào sự hữu ích cho hành động. Chẳng hạn, bài viết chỉ cách nấu ăn có hàm lượng tri thức nhiều hơn là bản tin về một tiệm ăn mới mở; quyển sách về quản trị kinh tế gia đình có hàm lượng tri thức nhiều hơn tuyển tập những mẩu chuyện tiếu lâm.

Phát Biểu Tại Đại Hội Thường Niên

Của Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia Hoa Kỳ

Garden Grove, California

Ngày 14 tháng 8, 2010

Kính thưa quý vị chủ tịch và đại diện của tổ chức cộng đồng đến từ các nơi,

Tôi về đây như người trở về gia đình bởi vì năm 1996 tôi từng là chủ tịch của tổ chức cộng đồng của người Việt ở DC, Maryland và Virginia.

Hôm nay tôi xin chia sẻ với quý vị một giấc mơ. Đó là cộng đồng chúng ta sẽ vững mạnh không thua kém các cộng đồng bạn dù họ đã đi trước chúng ta nhiều trăm năm. Các sắc dân khác sẽ không còn nhìn chúng ta là người tị nạn mà là người đã sống thoát những thử thách sinh tử với đầy tài năng, bản lãnh, kinh nghiệm để cống hiến cho xã hội Hoa Kỳ và cho nhân loại.  Cộng đồng chúng ta sẽ đóng góp hữu hiệu cho đất nước-tôi không chỉ nói đến việc thay đổi chế độ mà là đưa đất nước bị chậm lụt nhiều thế kỷ nhanh chóng lên ngang hàng với các quốc gia tiên tiến trên thế giới. Tôi biết rằng mọi người có mặt ở đây cùng ấp ủ trong lòng giấc mơ như vậy, bởi nếu không thì quý vị đã không có mặt ở đây.

Ts. Thắng phát biểu tại đại hội thường niên của cộng đồng người Việt Quốc Gia Hoa Kỳ tại Garden Grove, California ngày 14 tháng 8, 2010. (ảnh CĐNVQGHK)

Quy Trình Làm Quyết Định -- Một Ứng Dụng Điển Hình

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Bài trước nói về quy trình làm quyết định mà chúng ta cần tuân thủ để chọn đúng việc và làm việc đúng cách. Ví dụ minh hoạ dùng trong bài khá đơn giản (tai nạn xe ở một ngã tư) để không làm rối các điểm về nguyên tắc. Ở đây tôi trình bày một ứng dụng thực tế của quy trình này trong lãnh vực chống buôn người.

Bước 1: Xác định bản chất vấn đề

Tình trạng buôn người ở Việt Nam rõ ràng là một vấn nạn ngày càng trầm trọng nếu như không được giải quyết, chứ không phải là một sơ xẩy.

Bước 2: Truy tìm căn nguyên

Buôn người có hai lãnh vực: buôn lao động và buôn tình dục. Buôn lao động là một hoạt động có hệ thống, di chuyển hàng chục hay hàng trăm người qua biên giới cùng một lúc và một cách chính thức. Căn nguyên của buôn lao động là luật pháp lỏng lẻo, sự toa rập của một số giới chức chinh quyền cao cấp, và thiếu sự tham gia của xã hội dân sự.

Bản Lãnh Về Lãnh Đạo: Quy Trình Làm Quyết Định

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Để giải quyết một vấn nạn thì phải chọn đúng việc và làm việc đúng cách. Muốn vậy, chúng ta phải tuân thủ quy trình làm quyết định, gồm ba bước.

Trước hết, chúng ta phải nhận định xem một vấn đề có phải là vấn nạn có tính cách hệ thống hay chỉ là một sơ xẩy ngoại lệ. Chẳng hạn, tai nạn xe cộ ở một ngã tư nếu chỉ xẩy ra một lần trong thời gian dài thì đó chỉ là sơ xẩy và chúng ta chỉ cần giải quyết hậu quả-như cấp cứu người bị thương tích, khai thông xe cộ bị tắc nghẽn-và ngưng ở đó. 

Ngược lại nếu tai nạn xảy ra thường xuyên ở một ngã tư thì chúng ta có thể ngờ rằng đây là một vấn nạn đòi hỏi phải giải quyết tận gốc. Bằng không thì vấn nạn sẽ tiếp tục và có triển vọng trở nên trầm trọng hơn.

Có một tình trạng khó phân biệt: Nếu ở ngã tư vừa gắn hệ thống đèn giao thông thì xảy ra tai nạn. Chúng ta cần theo dõi một thời gian để quyết đoán xem rằng đó là một sơ xảy chỉ xảy ra một lần hay đó là triệu chứng đầu tiên của một vấn nạn. 

Bản Lãnh Và Tài Năng Lãnh Đạo

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Để phát triển cộng đồng và thay đổi đất nước, chúng ta cần những người lãnh đạo không những có đạo đức và tinh thần phục vụ mà còn phải có bản lãnh và tài năng. Về bản lãnh, đó là tầm nhìn sách lược và hành động có hệ thống. Về tài năng, đó là sự khôn khéo huy động tài nguyên và thời thế để đạt mục đích. Muốn đào tạo đội ngũ lãnh đạo tương lai cho cộng đồng, chúng ta phải có cả một kế hoạch phát triển bản lãnh và tài năng ấy.

Người có tầm nhìn sách luợc là người có viễn kiến, thấy được điểm đến của cả một hành trình dằng dặc. Họ lại phải có đủ khéo léo để truyền viễn kiến ấy cho đoàn người viễn hành để mọi người chung một hướng đi. Mắt không rời đích, họ biết định hướng dù có khi phải lách trái, rẽ phải để vượt qua vật cản hay khi phải băng qua sa mạc mênh mông không cột mốc hay bảng chỉ đường.

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Chính quyền Việt Nam đàn áp giáo dân Công Giáo ở Cồn Dầu, Đà Nẵng thô bạo hơn cả ở Thái Hà, Bầu Sen, Tam Toà hay Đồng Chiêm. Cuộc đàn áp kéo dài, ngày càng leo thang; có người bị đánh đến bò lê bò càng, có phụ nữ bị tra tấn đến sẩy thai, có người bị hành hung đến chết. Cả một xứ đạo, với lịch sử trên một thế kỷ, đang bị xoá khỏi bản đồ.

Điều lạ là cộng đồng người Viêt ở hải ngoại đã phản ứng rất hời hợt trước sự đàn áp khủng khiếp ấy. Mới đây, ở các buổi gặp gỡ đồng hương ở Bắc Cali, xuống đến Nam Cali, rồi đến vùng phụ cận Philadelphia tôi nhắc đến sự kiện Cồn Dầu thì ngay cả nhiều người Công Giáo hoặc không biết, hoặc chỉ nghe qua rồi để đó. Trong khi đó, ai ai cũng biết đến và nhắc đến vụ Lý Tống xịt hơi cay Đàm Vĩnh Hưng. Cả mấy ngàn người đi biểu tình. Cả cộng đồng lên cơn sốt. Đó là chưa kể biết bao công, của đã đổ ra.

Còn đối với Cồn Dầu thì im biền biệt.

Kế Hoạch 500 Cho 5 Năm

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Chúng ta hãy hình dung:  Năm 2015, cộng đồng người Việt tị nạn hoàn tất việc đào tạo 500 nhà lãnh đạo trẻ có tài năng, có đạo đức và có bản lãnh hoạt động ở tầm vóc quốc tế. Họ nắm những vai trò quan trọng trong mọi lãnh vực, từ sinh hoạt cộng đồng đến tham gia dòng chính, từ ngành nghề chuyên môn đến thương vụ, từ tranh cử vào các chức vụ chính quyền đến điều hành các tổ chức phi chính phủ. Qua họ, cộng đồng Việt vững chãi góp phần với xã hội, nhân quần. Đó sẽ là cống hiến của chúng ta, một cộng đồng tị nạn chỉ mới hiện hữu được bốn thập niên, cho Hoa Kỳ, cho nhân loại. Đội ngũ lãnh đạo ấy sẽ là niềm vinh dự cho cộng đồng và hy vọng cho dân tộc. Thế giới vì nể người Việt tị nạn.

Viễn tượng ấy không quá xa vời nếu chúng ta, tập thể người Việt tị nạn, đồng lòng dồn lực để đầu tư cho thế hệ tương lai kể từ ngày hôm nay. Dưới đây là kế hoạch phác hoạ mà tôi chia sẻ với những người có lòng ở nhiều nơi.

Tự Chủ

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Trên chuyến đi dài để chuyển tải “Thông Điệp Hy Vọng & Trách Nhiệm” đến đồng hương, ở một nơi nọ tôi có dịp trao đổi với một người bạn trẻ, sau nhiều năm vắng bóng, vừa trở lại sinh hoạt với cộng đồng Việt.

Xui cho cô ta, vừa ló đầu ra là đã trở thành mục tiêu của những công kích, bêu riếu, và bài bác đến từ nhiều phía. Thấy cô ấy bực dọc, tôi bèn chia sẻ một kinh nghiệm bản thân.

Năm 1988, trong chuyến đi thăm các trại giam thuyền nhân ở Hồng Kông, tôi hứa với những đồng bào chậm chân nên kém may mắn ấy rằng khi trở về Hoa Kỳ tôi sẽ báo động với cộng đồng người Việt ở hải ngoại và tôi sẽ không bỏ rơi họ cho đến người cuối cùng.

Chân Chính, Tử Tế, Trong Sáng

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Một tập thể chỉ vững bền khi thiết lập và bảo tồn được mối quan hệ lành mạnh giữa các thành viên. Tập thể có thể là một nhóm, một tổ chức, một cộng đồng hay một xã hội.

Quan hệ lành mạnh dựa trên niềm tin ngày càng tăng trưởng giữa đôi bên. Điều này không phải ai cũng hiểu. Thậm chí có người đeo đuổi lý tưởng xây dựng xã hội tốt lành nhưng thưởng xuyên phá huỷ niềm tin bằng thái độ thiếu chân chính, thiếu tử tế, thiếu trong sáng. Họ như người cố công xây căn nhà vững chắc nhưng luôn tay đục khoét nền móng, cột kèo.

Đó là cung cách của các đảng viên cộng sản. Họ nêu cao lý tưởng đại đồng nhưng luôn luôn sống trong sự lừa dối, giả dạng. Họ gọi đó là đạo đức cách mạng.

Bảo Vệ Niềm Tin

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Trong chuyến đi mở đầu cho hành trình chuyển tải “Thông Điệp Hy Vọng & Trách Nhiệm: 10 năm chuyển biến cộng đồng, thay đổi Việt Nam,” tôi đã đứng trước một tình trạng khó xử. Một buổi tiếp xúc với đồng hương, do một số hội đoàn địa phương có nhã ý đứng ra tổ chức, bị trùng với buổi sinh hoạt hàng năm của một tổ chức bạn ở trong vùng. Sự trùng hợp này, lẽ ra có thể tránh được, dẫn đến mâu thuẫn và căng thẳng giữa hai bên. Càng gần đến ngày có buổi tiếp xúc, mối căng thẳng càng tăng.

Trước tình hình ấy, một số thân hữu gần xa và kể cả một số thành viên của BPSOS đề nghị huỷ bỏ buổi tiếp xúc đã được chuẩn bị từ cả tháng-địa điểm đã mướn và giấy mời đã gởi ra. Lập luận của họ chí lý: tránh tạo phản cảm bất lợi cho thông điệp cần quảng bá; nên lùi một bước để có thể tiến xa.

Thực tế không đơn giản.

Vạn Sự Khởi Ðầu Nan
Ts. Nguyễn Ðình Thắng

Sau mỗi buổi trao đổi về Thông Ðiệp Hy Vọng và Trách Nhiệm, đều có một số người sốt sắng muốn bắt tay ngay vào việc nhưng không biết làm sao để bắt đầu. Dưới đây là những góp ý dựa vào kinh nghiệm hoạt động và những nghiên cứu trong ngành quản trị.

Ðể khởi đầu, hãy tìm từ 3 đến 4 người tâm đồng ý hợp và hội đủ những yếu tố sau đây.

Bỏ Rơi Đồng Minh

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Mỗi ngày 30 tháng 4 lại là dịp để cả tập thể người Việt tị nạn tưởng niệm một đại hoạ từ cuộc chiến đấu hào hùng nhưng thất bại. Và không ít người trong chúng ta trách cứ sự bỏ rơi giữa chừng của đồng minh Hoa Kỳ.

Trách cứ là phải. Mỗi cuộc hợp tác đều hàm chứa một giao ước tinh thần giữa các phía hợp tác. Khi Hoa Kỳ quyết định tham gia cuộc chiến thì đó là chính là hứa hẹn thuỷ chung với những người dân và quân miền Nam đứng cùng chiến tuyến, không bằng văn bản hợp đồng mà bằng chính xương máu của những người tham dự. Giữ mối giao ước tinh thần ấy là căn bản của chữ Tín ở đời. Hoa Kỳ đã bội tín khi đơn phương rút lui, cắt viện trợ, khoá kho đạn, và bỏ rơi đồng minh.

Nhưng ở đây tôi muốn nói về sự bỏ rơi đồng minh đang diễn ra chứ không phải của 35 năm trước.

Vấn Đề Và Giải Pháp

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Thói thường, thấy vấn đề dễ hơn tìm giải pháp. Vấn đề dễ thấy vì nó đã xẩy ra hoặc đang thể hiện sờ sờ quanh ta. Trong khi đó giải pháp đòi hỏi phóng tầm nhìn đến một tương lai vô định. Dùng một ví dụ dễ hiểu, chúng ta có thể kiểm toán lùi sâu về quá khứ một cách chính xác miễn là có ghi lại từng khoản chi và thu; còn dự phóng ngân sách tương lai thì khó chính xác, nhất là khi tương lai ấy lại ở xa mịt mù.

Điều này dẫn đến tình trạng khá phổ biến trong chúng ta là đặt vấn đề nhưng không đưa ra giải pháp. Để phối kiểm, chỉ cần lướt qua các diễn đàn internet tiếng Việt bất cứ ngày nào. Phanh phui, phân tích, chỉ trích thì rất nhiều. Còn như đưa ra giải pháp thì chẳng bao nhiêu.

Dĩ nhiên, đặt vấn đề là cần thiết, để mọi người biết. Phân tích vấn đề cũng cần thiết, để mọi người hiểu. Tuy nhiên ngưng ở đó thì sự biết và hiểu trở thành vô ích. Chẳng khác nào đổ công nghiên cứu về một chứng bệnh chỉ để tăng sự hiểu biết chứ không có ý tìm cách chữa trị. Đó lại chính là tình trạng rất phổ cập trong chúng ta từ 35 năm qua.

Khía Cạnh Nhân Quyền Trong Chính Sách Mậu Dịch Của Hoa Kỳ

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Ngày 18 tháng 4, 2008 chính quyền Việt Nam nộp đơn xin quy chế Generalized System of Preferences (GSP) (Quy Chế Ưu Đãi Thuế Quan Phổ Cập) để được miễn thuế trên hàng ngàn mặt hàng nhập cảng vào Hoa Kỳ, chiếu theo Đạo Luật Mậu Dịch (Trade Act) ban hành năm 1974. Bắt đầu thi hành ngày 1 tháng Giêng, 1976, đạo luật này thể hiện chính sách của Hoa Kỳ nhằm đặc biệt giúp đỡ các quốc gia đang phát triển có được những thuận lợi trong lãnh vực tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Sau khi nộp đơn xin hưởng quy chế GSP, chính quyền Việt Nam đã gia tăng nỗ lực đạt quy chế Quan Hệ Mậu Dịch Bình Thường Vĩnh Viễn với Hoa Kỳ và gia nhập Tổ Chức Mậu Dịch Quốc Tế (WTO) vì đây là hai trong số điều kiện tiên quyết cho quy chế GSP đối với một quốc gia cộng sản.

Sau khi thoát qua cửa ải này Việt Nam còn phải đáp ứng thoả đáng những điều kiện áp dụng đồng đều cho mọi quốc gia, trong đó có một số điều kiên liên quan, dù là gián tiếp, đến nhân quyền và xã hội dân sự, và một số điều kiện đòi hỏi sự công bằng trong mậu dịch. Dưới đây là một số điều kiện cần lưu tâm.

Đọc hồ sơ xin GSP của Việt Nam.

Lợi Ích Của Sự Ngờ

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Thoát ra khỏi xã hội đầy nghi kỵ ở Việt Nam, dù sau nhiều năm định cư ở một quốc gia dân chủ có người trong chúng ta vẫn chưa quen thuộc với một số nguyên tắc dân chủ rất căn bản và cần thiết. Một trong những nguyên tắc đó là “lợi ích của sự ngờ”, tiếng Anh là “benefit of the doubt”.

Hiểu một cách đơn giản thì đây là tinh thần nghĩ tốt cho người khác, là giả định “tình ngay” dù “lý gian”, thay vì vội vã phán đoán và cáo buộc. Chẳng hạn, chúng ta thấy có người bị thương nằm sõng soài bên đường và cùng lúc ấy có người đàn bà cầm dao đi ngang. Chúng ta có thể vội vã kết luận rằng, “bà này đích thị là thủ phạm đả thương người”. Chúng ta lại cũng có thể hoài nghi nhưng muốn tìm hiểu hư thực trước khi kết luận. Trong trường hợp này, chúng ta đến hỏi han và thấy ra rằng người nằm bên đường bị thương vì ngã xe đạp chứ không phải bị đâm nhát dao rồi mới ngã xe; còn người đàn bà kia thì mới đi chợ mua dao và trên đường về nhà, chẳng can hệ gì đến người ngã xe đạp bị thương.

Khác với ví dụ đơn giản này, thực tế thường phức tạp hơn nhiều vì tâm lý “yêu nên tốt, ghét nên xấu” rất bình thường nơi con người. Khi đã không ưa ai rồi thì rất dễ quy chụp dựa trên thien kiến chủ quan. Nhiều khi sự tìm hiểu chỉ là hành động nguỵ trang tâm lý: kết luận trước xong rồi đi tìm luận cứ biện minh cho kết luận. “Lợi ích của sự ngờ” đòi hỏi sự công tâm tìm hiểu trước để rồi kết luận dựa vào những dữ kiện và phân tích khách quan.

Tính Đại Diện Của Tổ Chức Tư Nhân

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Để hành xử hữu hiệu trong xã hội dân sự, chúng ta cần hiểu rõ về sự khác biệt giữa tổ chức tư nhân và tổ chức chính quyền. Sự lẫn lộn về tính đại diện của hai loại tổ chức này dễ dẫn đến những mâu thuẫn không cần thiết, và có thể là vi luật, trong cộng đồng chúng ta.

Các cơ chế chính quyền, từ địa phương đến tiểu bang đến liên bang đều có thẩm quyền đại diện cho người dân trong vùng để làm chính sách hay thực hiện chính sách. Hễ ai sống trong vùng hay quốc gia thì phải chấp nhận tính đại diện này. Nếu không đồng ý thì dọn ra khỏi vùng, hay khỏi quốc gia. Theo nguyên tắc đó, chúng ta dù không bỏ phiếu cho một tổng thống, một thống đốc hay một thị trưởng nhưng giới chức dân cử này vẫn có chức năng và thẩm quyền đại diện cho chúng ta.

Tổ chức tư nhân, kể cả công ty doanh nghiệp hay hội đoàn bất vụ lợi, không có tính đại diện ấy. Các tổ chức này chỉ có thể đại diện cho những ai tình nguyện ghi danh làm hội viên, và cũng chỉ đại diện cho người đó thôi chứ không được nới rộng quyền đại diện đến bất kỳ ai khác trong gia đình của người đó. Không những vậy, tổ chức tư nhân chỉ được đại diện cho hội viên trong phạm vi hiến chương của hội. Chẳng hạn, một tổ chức bảo vệ thú vật thì không thể nhân danh hội viên để lên tiếng về những vấn đề không liên quan, như kinh tế, giáo dục, kỹ thuật, bảo hiểm sức khoẻ, di dân...

Đưa Dân Đến Với Dân Chủ

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Trong 35 năm qua rất nhiều người, kể cả trong lẫn ngoài nước, đã bỏ nhiều công sức để mưu cầu dân chủ cho Việt Nam. Trở ngại lớn nhất là tình trạng con gà và quả trứng--muốn có dân chủ thì phải có ba yếu tố cần thiết: nhân sự có bản lãnh, cơ chế quy tụ nhân sự, và cung cách ứng xử của quần chúng phù hợp với các nguyên tắc dân chủ; nhưng ba yếu tố này rất khó tạo lập trong một môi trường thiếu dân chủ.

Để thoát khỏi vòng lẩn quẩn này, chúng ta cần chọn một môi trường dân chủ ở ngoài Việt Nam. Nghĩa là chúng ta chủ động đưa người dân đến với dân chủ khi mà chưa đưa được dân chủ đến với người dân.

Chúng ta cần tạo cơ hội để ngày càng nhiều người dân trong nước được tiếp cận và sinh hoạt trong các nền dân chủ ở ngoài Việt Nam và qua đó thiết lập các yếu tố cần thiết cho nền dân chủ tương lai ở Việt Nam. Để làm ví dụ, tôi nêu ra hai trong nhiều cách thức để thực hiện điều này.

Ươm Mầm Dân Chủ Qua Hội Nhập Hạ Tầng

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Kể từ giữa thập niên 1980, Việt Nam chủ trương hội nhập vùng và quốc tế về các lãnh vực kinh tế, mậu dịch, quốc phòng, giáo dục, văn hoá… Lúc nhanh lúc chậm, khi tiến khi thoái, nhưng chiều hướng chung vẫn là hội nhập, hội nhập trong phạm vi khối ASEAN, trong tập thể các quốc gia vùng Biển Thái Bình, hoặc trên trường quốc tế. Tuy nhiên cho đến nay mới chỉ là sự hội nhập ở thượng tầng--giữa chính phủ với chính phủ. Muốn có dân chủ thì còn phải hội nhập ở hạ tầng--của mọi thành phần trong xã hội với các nền dân chủ trong vùng và trên thế giới.

Từ năm 2005, BPSOS đã thực hiện nhiều chương trình nhằm thúc đẩy sự hội nhập ở hạ tầng. Các chương trình này có thể gom lại thành ba lãnh v ực.

Lãnh vực thứ nhất là huấn luyện để chuẩn bị cho nhân sự trong nước về bản lãnh, kiến thức, kỹ năng và tập quán sinh hoạt nhằm dễ dàng hoạt động và hoà nhập trong môi trường xã hội dân sự vùng và quốc tế. Một số người có lẽ đã biết về một chương trình của BPSOS thuộc lãnh vực này qua vụ án của hai luật sư Nguyễn Văn Đài và Lê Thị Công Nhân. Chương trình ấy huấn luyện một số luật sư, luật gia, và sinh viên luật về luật quốc tế về nhân quyền, tị nạn, tự do tôn giáo, và buôn người. Chương trình ấy còn tạo cầu nối cho những nhân sự đã được huấn luyện để tiếp xúc và hợp tác với một số tổ chức quốc tế và giới chức chính quyền dân chủ để trao đổi và học hỏi.

LS. Nguyễn Văn Đài, DB Christopher Smith và TS. Nguyễn Đình Thắng ở Quốc Hội Hoa Kỳ, năm 2006 (ảnh Quốc Hội)

Chống Buôn Người và Xã Hội Dân Sự

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Sau khi Tổng Thống Clinton tách lìa nhân quyền ra khỏi chính sách đối ngoai của Hoa Kỳ, những thành viên Quốc Hội quan tâm đến nhân quyền đã tìm cách dùng quyền lập pháp để lật ngược thế cờ. Dân Biểu Frank Wolf (Cộng Hoà, VA) năm 1998 thành công trong việc móc tự do tôn giáo vào chính sách đối ngoại qua Đạo Luật Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế. Hai năm sau đó DB Christopher Smith (Cộng Hoà, NJ) thành công trong việc đưa một bộ phận nhân quyền vào chính sách đối ngoại qua Đạo Luật Bảo Vệ Nạn Nhân Buôn Người.

Đạo luật này thành lập Phòng Theo Dõi và Bài Trừ Nạn Buôn Người ở Bộ Ngoại Giao với nhiệm vụ phúc trình hàng năm về tình trạng buôn người trên thế giới và thái độ của từng quốc gia. Quốc gia nào không thực tâm bài trừ nạn buôn người thì bị xếp vào Hạng 3, nghĩa là hạng chót, và sẽ phải chịu chế tài. Tổng Thống có quyền miễn chế tài nếu chứng minh được rằng làm như vậy sẽ khuyến khích quốc gia ấy chống buôn người.

DB Smith đã nắm bắt ngay cơ hội khi Liên Hiệp Quốc vừa thông qua Nghị Định Palermo năm 2000 về chống buôn người, bổ túc cho Công Ước Về Tội Phạm Xuyên Quốc Gia Có Tổ Chức. Dù vậy, đạo luật của DB Smith cũng đã gặp sự chống đối từ nhiều thế lực, nhất là từ hành pháp và các đại công ty. Bù lại, đạo luật nhận được sự yểm trợ của các công đoàn, các giáo hội, và dĩ nhiên là các tổ chức nhân quyền.

Tự Do Tôn Giáo và Chính Sách Đối Ngoại Của Hoa Kỳ

Ts.  Nguyễn Đình Thắng

Đạo Luật Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế, được Quốc Hội Hoa Kỳ thông qua cuối năm 1998, mở ra một trang mới trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Cộng đồng Việt đã phần nào biết khai thác điểm tựa pháp lý này cho cuộc vận động thay đổi Việt Nam. Tuy nhiên, chúng ta lẽ ra có thể đạt được nhiều kết quả hơn nếu như làm đúng cách.

Muốn thế, chúng ta cần hiểu bối cảnh ra đời của đạo luật này.

Khi còn tranh cử, ứng cử viên Bill Clinton chỉ trích Tổng Thống Bush (cha) là đã quá mềm yếu trước những vi phạm nhân quyền của Trung Cộng. Tuy nhiên, khi vừa bước chân vào Toà Bạch Ốc năm 1993, tân TT Clinton tuyên bố tách lìa nhân quyền ra khói chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Mất điểm tựa, phong trào tranh đấu cho nhân quyền bị khựng lại. Năm 1995, Dân Biểu Frank Wolf (Cộng Hoà, VA) khởi xướng nỗ lực cài nhân quyền vào trở lại với chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Thế Đứng Chính Trị Cho Cộng Đồng Việt

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Ở đời muốn tạo ảnh hưởng thì phải có hoặc lực, hoặc thế, hoặc tốt nhất là có cả hai. Cộng đồng chúng ta muốn ảnh hưởng chính sách quốc gia hay địa phương, về những vấn đề của chính cộng đồng hay đối với Việt Nam, thì một mặt cần tạo sức mạnh về kinh tế và tổ chức, một mặt cần tạo thế chính trị.

Có nhiều cách tạo thế chính trị. Dưới đây là bốn cách mà cộng đồng Việt có thể thực hiện được ngay.

Thứ nhất là huy động mọi thành viên của cộng đồng tận dụng lá phiếu của mình vào mỗi kỳ bầu cử. Cộng đồng nào đông dân thì chắc chắn tạo được sự chú ý của các ứng cử viên và kể cả các chính khách thuộc các chính đảng. Tuy nhiên, số đông không bằng khả năng huy động được số phiếu. Do đó, nếu chúng ta có danh sách cử tri với tên tuổi rõ ràng và bảo đảm được rằng ngày bầu cử họ sẽ đi bầu và sẽ bỏ phiếu cho một ứng cử viên nhất định thì vẫn có thế chính trị dù có thể không đông bằng một cộng đồng bạn nào đó về dân số. 

Biết Người Biết Ta

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Trong hai yếu tố để thành công, đối với cộng đồng người Việt, “biết người” thì tương đối dễ, còn “biết ta” thì thật là khó. Lý do cũng dễ hiểu thôi: Về người khác, dù đó là xã hội Hoa Kỳ hay Việt Nam, thì có sẵn những cuộc nghiên cứu, những con số thống kê, những báo cáo hàng năm. Ngược lại, chẳng có mấy công trình nghiên cứu về cộng đồng Việt ở Hoa Kỳ hay ở các quốc gia định cư khác; số thống kê về nhu cầu hay khả năng của cộng đồng thật hiếm hoi, thiếu chính xác, hoặc không có.

Thỉnh thoảng có một trường đại học hay một trung tâm nghiên cứu làm cuộc thăm dò về người Việt nhưng các công trình này chỉ mang tính cách cục bộ, rời rạc, nên không thể dựa vào đó mà tổng quát hoá được về cộng đồng người Việt nói chung. 

Đây chính là trở ngại lớn cho sự thăng tiến của cộng đồng. Không biết mình đang đứng ở đâu thì khó vạch ra con đường cho mai sau. Không “biết ta” thì làm sao lập kế hoạch, làm sao có được chương trình hoạt động, làm sao đặt trọng tâm cho các chương trình hành động, làm sao đo lường được tác động của công việc? Không có con số thì chúng ta cũng không có căn bản vững chắc để vận động, để lên tiếng, để đòi hỏi vì nói phải có sách, mách phải có chứng.

Thời Gian Và Ưu Tiên

Thời gian là một thứ tài nguyên không thể thiếu nhưng lại vô cùng hiếm hoi. Làm gì cũng phải có thời gian, và ngay cả không làm gì thì thời gian vẫn lừng lững trôi đi. Thời gian hiếm hoi vì chỉ có tiêu đi chứ không vun bồi thêm được. Đối với thời gian, chúng ta không thể co dãn, tích luỹ hay để dành, cho vay hay đòi lại. Chính vì vậy mà tôi không xem thời gian là một thứ “vốn”, vì nếu là vốn thì có thể đầu tư dể tăng trưởng. Thời gian không thể tăng trưởng.

Với hai đặc tính trên, thời gian thường là yếu tố hạn chế của mọi công việc, kế hoạch, chương trình. Trong quy tắc của công nghệ sản xuất, tài nguyên hiếm hoi nhất quyết định số lượng thành phẩm. Chẳng hạn, một xưởng lắp ráp xe hơi chỉ có 20 ngàn bánh xe thì dù có dư thừa mọi thứ vật liệu khác thì cũng chẳng thể sản xuất quá 5 ngàn chiếc xe. Do sự hiếm hoi nhưng lại luôn luôn cần thiết của nó, nếu muốn đạt hiệu quả thì chúng ta phải biết quản lý thời gian.

Vốn Con Người

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Vốn con người, khác với những loại vốn khác, có ba đặc tính.

Trước hết là đặc tính độc đáo. Không như hai đồng tiền có thể đổi chác, con người không ai giống ai. Do đó, thay đổi nhân sự nhất thiết ảnh hưởng đến sự vận hành của cả tập thể, không giống như thay bù lon, đinh ốc, hay cơ phận trong một cỗ máy. Do đặc tính độc đáo này mà hầu như luôn luôn có sự bất cập giữa nhân sự mong muốn và nhân sự có được. Ít khi nào có sẵn người đầy đủ năng khiếu và kinh nghiệm đúng hoàn toàn với nhu cầu của công việc.

Thứ hai là đặc tính toàn diện. Mỗi con người là tổng thể về tâm sinh lý; về con người cá nhân, gia đình và xã hội; về kinh nghiệm chồng chất từ quá khứ đến hiện tại; về cá tính, nhu cầu, và khả năng. Khi tìm nhân sự chúng ta không thể chỉ xét về năng khiếu mà không quan tâm đến tâm tính, về sở trường mà không nghĩ đến hạn chế, hay về công việc mà quên mất đời sống cá nhân.

Thứ ba là đặc tính tự tăng trưởng. Khác với các loại vốn khác, chỉ tăng trưởng do được tác động, con người tự mình phát triển và liên tục tích luỹ kiến thức, khả năng, kinh nghiệm để đáp ứng với tình thế mới. Con người có khả năng phối hợp, tổng hợp, phán đoán và tưởng tượng-những yếu tố cần thiết để tự tăng trưởng. Chính vì đặc tính này mà không thể thiếu con người trong những công việc phức tạp đòi hỏi sự định hướng, lập kế hoạch, hay quyền biến.      

Tạo Thế Đứng Cho Cộng Đồng Qua Kiểm Tra Dân Số
Ts. Nguyễn Đình Thắng

Trong xã hội dân chủ, dân số là một trong những yếu tố quyết định thế đứng của một cộng đồng. Từ dân số có thể quy ra số cử tri ở trong vùng, số người đi bỏ phiếu trong các cuộc tranh cử, số người tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ… Sắp tới đây, cộng đồng chúng ta sẽ có một cơ hội để tạo thế đứng của mình trong xã hội Hoa Kỳ qua con số: tham gia kiểm tra dân số.

Cứ 10 năm chính phủ Hoa Kỳ lại tổ chức kiểm tra dân số một lần. Dựa vào đó các chính quyền từ liên bang đến tiểu bang và địa phương thiết lập các chương trình an sinh hay sức khoẻ, để mở nhà trẻ hay trung tâm sinh hoạt cao niên, để tuyển giáo viên hay cảnh sát, để quyết định ngân sách và chính sách. Dựa vào đó, các công ty, hãng xưởng, thương nghiệp lập kế hoạch đầu tư, phát triển, tiếp thị hay mướn nhân viên. Dựa vào đó các tổ chức phục vụ dân sinh đề ra những dự án tạo phúc lợi, huy động tình nguyện viên, tổ chức gây quỹ. Và dựa vào đó, cộng đồng chúng ta có thể lập sách lược để tập hợp quần chúng, vận động chính sách, đào tạo nhân sự, phát triển nội lực.

Nhân viên và thiện nguyện viên văn phòng BPSOS-Orange County phổ biến thông tin CENSUS đến đồng hương. (ảnh BPSOS)

10 Năm Để Phát Triển Cộng Đồng

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Với một kế hoạch chung, có trọng tâm rõ ràng, cộng đồng Việt ở khắp nơi có cơ hội để tạo được thế đứng vững chãi về kinh tế, chính trị, và xã hội ở các quốc gia đang định cư và đóng góp đáng kể cho sự thay đổi tích cực ở Việt Nam.

Kế hoạch này cần có những đặc tính sau:

(1) Tạo nội lực quần chúng từ địa phương đến toàn quốc;

(2) Tạo thế đứng trong guồng máy chính quyền; và

(3) Đào tạo lãnh đạo có tài và có đức cho hôm nay và mai sau.

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Đạo Luật Nhân Quyền Cho Việt Nam hiện nằm hoàn toàn trong tay của Đảng Dân Chủ. Hai vị Chủ Tịch của Uỷ Ban Ngoại Giao tại Hạ Viện và Thượng Viện chưa chịu đưa đạo luật này ra để biểu quyết. Nữ Dân Biểu Loretta Sanchez, thuộc Đảng Dân Chủ và đại diện cho khối cử tri người Việt đông nhất ở Hoa Kỳ, có thể chứng minh mối quan tâm đối với vấn đề nhân quyền ở Việt Nam và thực lực của mình ở Quốc Hội qua việc thúc đẩy cho đạo luật này được thông qua ở Hạ Viện và Thượng Viện.

Ngày 2 tháng 4, 2009 DB Christopher Smith, Đảng Cộng Hoà, New Jersey, đưa vào Hạ Viện đạo luật Nhân Quyền Cho Việt Nam với danh số H.R. 1969. Một tháng rưỡi sau đó, TNS Barbara Boxer, Đảng Dân Chủ, California, đưa đạo luật này vào Thượng Viện với danh số S. 1159. Tuy nhiên đến nay, cả hai dự thảo luật này đều bị “dìm”, không được đưa ra ỏ mỗi viện để được biểu quyết.

Phái đoàn người Việt vận động DB Howard Berman, Hạ Viện Hoa Kỳ, 3/12/09

TS Nguyễn Đình Thắng

Trên nửa triệu người Việt đang lao động ở ngoại quốc, phần lớn bị bóc lột và ức hiếp. Hàng trăm ngàn phụ nữ làm tôi tớ trong các nhà riêng kín cổng cao tường. Mỗi năm hàng trăm ngàn công nhân tiếp tục bị đưa đi lao động và hàng ngàn phụ nữ và trẻ em bị bán vào các động mãi dâm ở ngoại quốc.

Đây là nỗi đau và nỗi nhục chung cho mọi người Việt, ở hải ngoại cũng như ở trong nước.

Nhưng chúng ta không bó tay. Chúng ta có những điểm tựa pháp lý thật vững chắc: luật Hoa Kỳ bảo vệ nạn nhân buôn người có điều khoản chế tài các quốc gia dung túng hay tham gia vào vấn đề buôn người; Liên Hiệp Quốc lại có công ước quốc tế về phòng chống buôn người ràng buộc các quốc gia ký kết. Ngoài ra nhiều nước cũng có luật chống buôn người như Mã Lai, Thái Lan, Đài Loan.