Mạch Sống Online
· Truyền Thông Mạch Sống
· Trang Nhà BPSOS
· Chống Nạn Buôn Người


Chuyên Mục

:: HĂY CỨU CỒN DẦU
:: Đ̉I TÀI SẢN
:: NGÀY VẬN ĐỘNG CHO VN

40 Năm Tị Nạn
An Toàn Lao Động
Bạo Hành Gia Đ́nh
Chống Nạn Buôn Người
Chủ Quyền Quốc Gia
Cứu Trợ Thiên Tai
Di Dân & Nhập Tịch
Định Cư Nhân Đạo
Lịch Sử Qua Lời Kể
Mái Ấm Gia Đ́nh
Nhân Quyền
Nhân Vật Trong Tháng
Phát Triển Cộng Đồng
Quan Điểm
Sống Đẹp
Sức Khoẻ
Tài Chánh
Tị Nạn
Thế Hệ Trẻ
Thư Toà Soạn
Tin Cập Nhật
Tin Sinh Hoạt
Tin Trang Nhất
Tin Tức Thời Sự
Truyện Ngắn
TPP
Tuổi Hạc
Tù Nhân Lương Tâm
Tự Do Tôn Giáo
Văn Khố Thuyền Nhân
Xoá Bỏ Tra Tấn

Chức Năng Thông Dụng
· Đọc Theo Chủ Đề
· Đọc Theo Số Báo
· Ghi Danh vào Email List
· Quảng Bá Mạch Sống
· Top 15
· Ư Kiến Độc Giả
· Liên lạc ṭa soạn
· Gửi bài cho Mạch Sống
· Phiếu Đóng Góp
· Census 2010
· T́m kiếm

Ghi Danh Nhận Tin
Ghi Danh Nhận Bản Tin Mạch Sống
T́m Kiếm


Hit Counter
We received
20218109
page views since June 01, 2005
MS56 - 03/07: Hai Mắt Là Ngọc

Tuổi Hạc

BS Nguyễn Ư Đức

Đôi mắt đă được gọi bằng nhiều tên rất biểu tượng như là đôi mắt huyền, mắt nhung, mắt biếc, mắt buồn tênh, mắt nai tơ, mắt t́nh nhân, mắt thù hận, mắt bạc t́nh, mắt dao cau, mắt sắc như dao, mắt bơ vơ, mắt xanh, mắt lá dăm, mắt toét...



Ciceron có nói: “Khuôn mặt là chân dung của tâm hồn mà đôi mắt là để diễn tả”.

Cùng nhận xét này, Mạnh Tử góp ư: “Bụng ngay thẳng th́ con ngươi trông sáng tỏ. Bụng đầy tà khúc th́ con ngươi mờ đục, tối tăm”.

Rừng thơ có cả nhiều ngàn câu nói đến đôi mắt.

Xin ghi lại “Mắt Biếc” của Bích Khê diễn tả nhiều khả năng đáng yêu của mắt:

“Ôi! cặp mắt của người trong tơ ngọc

Sáng như gươm và chấp choá kim cương

Mỗi cái ngó là một v́ sao mọc!

Mỗi liếc yêu lá phảng phất mùi hương.

Hai mắt ấy chói hoà quang sáng ngợp

Dẫn hồn ta vào thế giới thiêng liêng.

Hớp nhiều trăng cho niềm trinh rất ngớp

Say nhạc hường nổi bồng giữa đào nguyên”

và của Trịnh Công Sơn với “Những con mắt trần gian” :

Những con mắt t́nh nhân

Nuôi ta biết nồng nàn

Những con mắt thù hận

Cho ta đời lạnh câm

Những con mắt cỏ non

Xanh cây trái địa đàng

Những con mắt bạc t́nh

Cháy tan ngày thần tiên...”

Một cách thực tế, Addison nhận xét: “Trong tất cả các giác quan, thị giác toàn hảo và thích thú nhất”.

 Người ḿnh vẫn so sánh: “Hai mắt là ngọc, hai tay là vàng”.

Thực vậy, mắt là vật sở hữu quư giá nhất của con người mà cho tới nay chưa có cách nào để thay thế toàn bộ được. Người ta có thể thay tim, thay thận, thay gan nhưng mắt chỉ mới thay được giác mạc, thuỷ tinh thể mà thôi.

Mắt là cơ quan để thu h́nh ảnh và nh́n sự vật, như một chiếc máy ảnh, nhưng với một cấu trúc tinh vi và những khả năng hoàn hảo gấp bội.

Đôi mắt

a - Nhăn cầu là bộ phận phần chính của mắt nằm trong ổ mắt và được mi mắt bảo vệ ở phía trước. Ổ mắt do các xương g̣ má, xương trán, xương sống mũi.. họp thành.

 Đây là một khối h́nh cầu mà kích thước do di truyền quyết định. Khi mới sinh ra, trẻ nh́n xa rơ hơn v́ nhăn cầu nhỏ. Tới giai đoạn tăng trưởng, trẻ nào có nhăn cầu to do di truyền sẽ nh́n gần rơ ràng hơn. Tuổi tăng trưởng lại trùng vào thời gian bắt đầu đi học, nên các em này thường hay bị cận thị. V́ vậy, cận thị được “cho là” do đọc sách nhiều, ngồi gần màn h́nh tivi, đọc sách thiếu ánh sáng...

Phía ngoài của mắt là 6 bắp thịt nhỏ, dài để di động nhăn cầu nh́n về nhiều phía.

b - Mi mắt là một lớp da với nhiều cơ và mô liên kết lót bằng kết mạc. Mi mắt nhắm lại khi giác mạc bị kích thích. Viền quanh mi mắt là hai hàng lông mi để ngăn vật lạ bay vào mắt và chớp chớp khi bẽn lẽn t́nh yêu. Một hàng lông mày nằm phía trên mắt ngăn mồi hội, chất lỏng chấy vào mắt.

Nằm dưới mi mắt trên là những tuyến, tiết ra nước mằn mặn để mắt khỏi khô. Mắt thông với miệng bằng một cái ống nhỏ nằm ở góc trong mi mắt. Cạnh mi có nhiều tuyến tiết ra chất nhờn, mồ hôi...

Mi mắt chớp mở mỗi vài giây, có tác dụng như cặp gạt nước kính xe hơi, để loại bỏ bụi bặm bám trên giác mạc. Đêm ngủ, mi mắt khép kín để giác mạc khỏi bị khô.

Lâu lâu nhiều người hay nháy mi mắt và e ngại đó là triệu chứng của bệnh tật. Thực ra, đây chỉ là sự co giựt của cơ trên mi mắt và thường thường xẩy ra khi cơ thể mệt mỏi, căng thẳng. Nháy mắt kéo dài trong vài giây, không nguy hại, chỉ cần thoa nhẹ lên mi một chút là hết. Đôi khi nháy mắt liên tục cũng thấy trong bệnh đa xơ cứng (multiple sclerosis), co giựt cơ mặt (facial tic).

c - Phần trước của nhăn cầu là giác mạc (cornea), không vần đục, không mạch máu và rất nhậy cảm với với sự đau đớn. Phủ lên giác mạc là kết mạc (conjunctiva) trong suốt, có rất ít mạch máu.

d - Thuỷ tinh thể (lens) là bộ phận quan trọng tiếp nhận và hội tụ ánh sáng h́nh ảnh lên vơng mạc (retina). Đây là một cấu trúc hai mặt lồi, trong suốt, gồm có nước và chất đạm, nằm sau đồng tử và có thể thay đổi đô cong để mắt có thể thấy rơ sự vật.

Tinh thể dẹp xuống khi tập trung vào vật ở xa và vật nh́n nhỏ. Tinh thể dầy lên để tập trung vào vật ở gần, vật nh́n thấy to. Đó là sự điều tiết của mắt. Khả năng này hoàn toàn tự động, con người không điều khiển được.

đ - Ánh sáng lọt qua đồng tử (pupil), một lỗ nhỏ nẳm giữa mống mắt.

e - Mống mắt (iris) là cái màng che trước thuỷ tinh thể. Một cơ ṿng bao quanh bờ mống mắt điều khiển đồng tử thu nhỏ khi ánh sáng mạnh hoặc mở rộng khi ánh sáng yếu ớt. Đồng tử cũng mở rộng khi ta có cảm xúc kinh ngạc, sợ hăi hoặc hớn hở, vui mừng. Tuỳ theo mống mắt có nhiều hay ít chất mầu mà có người có mắt đen, mắt xanh, mắt nâu...

g - Vơng mạc (retina) là lớp tế bào nhậy cảm với ánh sáng, lót phía trong mắt. Đây là cấu trúc căn bản của cặp mắt, có công dụng như tấm phim của máy ảnh để thu nhận và ghi lại cả ngàn h́nh ảnh, tĩnh cũng như động, suốt ngày này qua tháng khác mà không cần thay phim như trong máy ảnh.

Trên vơng mạc có những tế bào h́nh nón, h́nh que chuyển ánh sáng ra những tín hiệu điện năng, được dây thần kinh thị giác chuyển lên năo bộ. Tế bào năo phân tích, tổng hợp các tín hiệu và tạo ra h́nh ảnh của sự vật.

h - Mắt c̣n chứa hai dung dịch lỏng rất quan trọng.

Thể mi (ciliary body) với nhiều cơ bắp để thay đổi độ cong của tinh thể đồng thời cũng tiết ra một chất lỏng như nước gọi là thuỷ dịch nằm giữa tinh thể và giác mạc. Thuỷ dịch có đủ các thành phần cấu tạo của máu, ngoại trừ tế bào máu.

Dung dịch thứ hai, dịch pha lê, trong suốt, nằm giữa vơng mạc và tinh thể.

Vài rối loạn của thị giác

Nh́n sự vật có vẻ như rất giản dị, nhưng thục ra đây là một diễn tiến khá phức tạp với nhiều giai đoạn liên tục khác nhau.

Ánh sáng vào mắt qua đồng tử. Đồng tử thay đổi kích thước tuỳ theo cường độ của ánh sáng. Đồng tử co hẹp khi có nhiều ánh sáng và mở rộng khi ánh sáng quá ít.

Ánh sáng vào mắt sẽ được tinh thể hội tụ lên vơng mạc. Các tế bào mầu của vơng mạc tiếp nhận h́nh ảnh ánh sáng và chuyển lên phần sau của năo bộ qua dây thần kinh thị giác. Thị giác thành h́nh ở đây.

Mọi rối loạn xẩy ra trong bất cứ giai đoạn nào của diễn tiến này đều đưa tới trở ngại cho sự nh́n.

Thị lực (visual acuity) là tính sắc bén khi nh́n. Sự vật rơ hay mờ tuỳ thuộc vào cường độ ánh sáng chiếu vào vật đó, vào động cơ thúc đẩy sự nh́n, nhưng quan trọng hơn cả là sự toàn vẹn các thành phần của mắt như giác mạc, thuỷ tinh thể, vơng mạc...

Khó khăn thường thấy của mắt là do những rối loạn về khúc xạ ánh sáng qua tinh thể và giác mạc cũng như khoảng cách từ thuỷ tinh thể tới vơng mạc, trung b́nh là 24 mm.

Trong t́nh trạng nh́n b́nh thường, ánh sáng đi qua giác mạc, thuỷ tinh thể rồi được hội tụ trên vơng mạc. Nếu ánh sáng tập trung ở phía trước hoặc phía sau vơng mạc, th́ thị giác sẽ bị rối loạn.

a - Viễn thị khi nhăn cầu hơi dep, vơng mạc gần với thuỷ tinh thể, ánh sáng hội tụ phía sau vơng mạc. Muốn nh́n rơ, phải đưa vật xa ra một chút hoặc mang kính lồi (convexe) để đưa h́nh trở lại vơng mạc.

b - Cận thị khi nhăn cầu dài ra, khoảng cách giữa vơng mạc và thuỷ tinh thể lớn hơn, ánh sáng sẽ tập trung trước vơng mạc. Nh́n gần th́ rơ nhưng nh́n xa h́nh ảnh sẽ lu mờ. Người cận thị mang kính điều chỉnh lơm (concave), khúc xạ ánh sáng về vơng mạc để nh́n vật ở xa.

c - Trong Loạn thị (astigmatism), mặt cong của giác mạc không đều, khúc xạ ánh sáng méo mó, không tập trung gọn trên vơng mạc. H́nh ảnh sự vật bị lu mờ. Thường thường loạn thị được điều chỉnh bằng kính hội tụ.
Ngoài ra phẫu thuật hoặc tia laser cũng là những phương tiện rất hữu hiệu để điều chỉnh các rối loạn kể trên.

d - Tăng nhăn áp (glucoma) là trường hợp mất thị giác v́ áp xuất trong mắt lên cao, đưa tới tổn thương cho vơng mạc và dây thần kinh thị giác.

Giác mạc và thuỷ tinh thể được nuôi dưỡng bằng thuỷ tinh dịch. Thuỷ tinh dịch do các mô bào quanh thuỷ tinh thể liên tục sản xuất để giữ cho phần trong của mắt không bị khô. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, thuỳ tinh dịch được huyết quản hấp thụ. Nếu thuỷ tinh dịch bị ứ đọng trong mắt, áp xuất mắt tăng cao.

Có nhiều nguyên nhân gây ra tăng nhăn áp và bệnh có thể xuất hiện ở bất cứ tuổi nào, nhưng nhiều hơn ở lớp người cao tuổi. Bệnh diễn tiến âm thầm, đôi khi không có dấu hiệu báo trước. Một số người than phiền mất một phần thị giác, giảm tầm nh́n. V́ vậy, nên đi khám bác sĩ theo định kỳ và đo nhăn áp.

Bệnh được điều trị bằng thuốc nhỏ mắt, thuốc uống hoặc phẫu thuật.

đ - Đục thuỷ tinh thể hoặc cườm mắt (Cataracts) là nguyên nhân thường thấy gây ra khiếm khuyết thị giác.

Trong bệnh này, chất đạm cấu tạo thuỷ tinh thể trở nên đục như sữa, khiến độ trong của cơ quan này giảm, cản trở sự thu nhận ánh sáng.

Sự thay đổi này xảy ra cho mọi người, nhất là khi tới tuổi cao. Đục thuỷ tinh thể cũng thấy trong bệnh tiểu đường, bệnh galactose huyết, khi calcium trong máu giảm, khi tiêu thụ nhiều thuốc lá và rượu, dưới tác hại của tia tử ngoại, khi dùng thuốc corticosteroid lâu ngày với liều lượng cao, khi thiếu dinh dưỡng, thương tích nhăn cầu, bệnh của mống mắt... Đôi khi, trẻ em sinh ra đă bị cườm mắt.

Đục thuỷ tinh thể được điều trị hữu hiệu bằng kính điều chỉnh hoặc phẫu thuật, thay thuỷ tinh thể.

e - Vơng mạc cũng dễ dàng bị tổn thương, thoái hoá, tách rời và đưa tới trở ngại cho thị giác. Cao huyết áp, tiểu đường, cao nhăn áp... là những nguyên nhân thường thấy.

Chăm sóc mắt

Nhiều người hơi lơ là trong việc giữ ǵn “đôi mắt ngọc” của ḿnh. Đây là một thiếu sót lớn, v́ một tổn thương dù nhỏ của mắt cũng có thể dần dần đưa tới khiếm khuyết thị giác.

Sau đây là một số điều nên lưu ư:

1. Đừng bao giờ rụi mắt với những ngón tay, dù là ngón tay ngọc ngà người đẹp, huống chi lại với bàn tay dính đất, một cái khăn, một miếng giấy dơ bẩn...

2. Khi chẳng may có một chất kích thích nào đó, như nước sà bông, nước mắm, dầu xe hơi, mỡ... bắn vào mắt, nên lập tức tạt nước lạnh vào mắt. Tổn thương cho mắt sẽ giảm thiểu rất nhiều nếu ta làm hành động rất giản dị, sẵn có nhưng quan trọng này.

3. Mang kính bảo vệ mắt khi cắt cỏ, mài dũa kim loại, đi xe gắn máy... để tránh vật nhỏ bay vào mắt. Công nhân làm công việc có rủi ro cho mắt, cần mang kính bảo vệ mắt do chủ nhân cung cấp.

4. Không dùng thuốc nhỏ mắt của người khác, v́ mỗi người có mỗi bệnh khác nhau. Ngoài ra, có nhiều loại thuốc nhỏ mắt cấm dùng trong vài bệnh nhiễm của mắt.

Nhỏ thuốc vào mắt như sau: đứng trước một tấm gương, dùng đầu ngón tay kéo nhẹ mi mắt dưới xuống, bàn tay kia bóp thuốc vào góc con mắt, buông ngón tay giữ mi, chớp mắt vài lần, thuốc sẽ lan đều khắp mắt.

5. Nhiều người, đặc biệt là quư vị cao niên, hay bị khô mắt, gây ra kích thích rất khó chịu, lâu ngày giác mạc có thể bị trầy. Nguyên do thông thường là tuyến nước mắt tiết ra ít nước mắt hoặc ống dẫn nước mắt bị tắc nghẹt.

Nên đi khám bác sĩ để t́m nguyên nhân rồi trị liệu. Trong khi chờ đợi, có thể nhỏ các dung dịch nước mắt nhân tạo để giảm thiểu khó chịu này.

6. Nên cẩn thận với các tia cực tím từ ánh nắng mặt trời. Tiếp xúc trực tiếp và lâu ngày, các tia này có thể gây tổn thương cho giác mạc, thuỷ tinh thể và cũng là nguy cơ đưa tới cao áp nhăn.

Thực ra, không cần phải mang kính râm mỗi lần ra ngoài nắng. Nhưng nếu làm việc hoặc đi dưới ánh nắng trong thời gian khá lâu th́ nên mang kính râm đề chặn các tia tử ngoại và khỏi chói mắt. Lựa kính có độ lọc cao đối với các tia tử ngoại.

7. Nên đi bác sĩ khám mắt theo định kỳ. Nếu không có bệnh mắt, nên đi khám mỗi 5 năm, cho tới khi 50 tuổi. Sau tuổi này, nên khám thường xuyên hơn để phát hiện dấu hiệu của cao áp nhăn và các bệnh khác. Nếu có rối loạn về khúc xạ ánh sáng, nên đi khám mỗi 2 năm hoặc thường xuyên hơn, tuỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Bác sĩ chỉnh mắt (optometrist) có thể khám mắt, đo thị lực, chỉ định độ nặng nhẹ của kính và, tuỳ theo luật lệ từng nơi, có thể điều trị mấy bệnh nhẹ của mắt.

Bác sĩ chuyên ngành nhăn khoa (ophthalmologist) đều khám, chữa tất cả các bệnh của mắt, cho toa kính mắt và giải phẫu mắt...

8. Ánh sáng khi làm việc, đọc chữ cần vừa phải, thích hợp, không sáng quá hoặc tối quá để khỏi gây trở ngại cho sự nh́n. Các nhà chuyên môn về mắt đều đồng ư là cường độ ánh sáng hoặc ngồi gần màn h́nh tivi không gây tổn thương cho mắt.

9. Nên cẩn thận với mỹ phẩm làm đẹp mắt, v́ nhiều người có thể dị ứng với các sản phẩm này. Mua một ít dùng thử, nếu an toàn th́ tiếp tục.

Tránh để mỹ phẩm rớt vào mắt gây kích thích. Bôi mỹ phẩm tô đậm lông mi (mascara) vào 2/3 phần ngoài của lông, tránh mỹ phẩm rơi vào mắt. Kẻ bút ch́ xa mi mắt một chút, tránh đầu nhọn đụng vào giác mạc.

10.Cẩn thận khi xịt keo tóc, đừng để hoá chất bắn vào mắt.

11. Nhiều bác sĩ nhăn khoa đề nghị gắn lông mày giả loại lấy ra mỗi ngày được, để các tuyến nhờn mi mắt tiếp tục hoạt động b́nh thường. Khi uốn cong lông mi, tránh kéo mi mắt.

12. Nhiều người than phiền mỏi mắt sau mấy giờ đọc sách hoặc làm công việc tỉ mỉ cần sự tập trung của mắt. Họ e ngại là mắt suy nhược, bị bệnh mắt hoặc cần mang kính.

Thực ra đây chỉ v́ mắt phải làm việc quá khả năng chịu đựng, mắt cũng mệt mỏi. Lâu lâu nên ngưng công việc, nhắm mắt vài phút, hoặc ngó lên trần nhà để nhăn cầu, cơ mắt thư giăn.

Ngoài ra cũng nên lưu ư là nếu sức khoẻ tổng quát không tốt, thiếu dinh dưỡng, mất ngủ, căng thẳng tâm thần... cũng làm mắt mau mệt mỏi. Kính chỉ để điều chỉnh khiếm khuyết về khúc xạ ánh sáng của nhăn cầu chứ không làm mắt mạnh hơn hay yếu đi.

13. Mắt đỏ cũng là mối lưu tâm của nhiều người. B́nh thường, trên giác mạc có một số mạch máu nhỏ xíu phủ lên. Khi nhiểm vi khuẩn, dưới tác hại của khói thuốc, hoá chất trong môi trường, uống nhiều rượu, làm việc bằng mắt quá lâu, khi “nộ khí sung thiên”, tức giận... đều làm cho máu tụ lại nhiều, mắt sẽ đỏ lên...

Khi đỏ mắt do nhiễm bệnh hoặc gây ra do hoá chất cần đi bác sĩ để điều trị. C̣n các trường hợp khác, chỉ cần dùng nước lạnh tạt vô mắt hoặc đắp khăn nước lạnh dăm phút lên mắt là có thể làm giảm đỏ mắt.

14. Duy tŕ chế độ ăn uống hợp lư, đa dạng, cân bằng có đầy đủ các chất dinh dưỡng, đặc biệt các sinh tố A, C, E..., các khoáng chất kẽm, selenium... Và đặc biệt là giữ tâm thân an lạc, giảm thiểu lo âu, buồn bực, ham muốn, giận hờn, ghen tức, đố kỵ...

“Trời sinh con mắt là gương, người ghét ít ngó, người thương ngó hoài”.

Ca dao

 V́ “Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn”, nh́n vào thấy hết...

Mạch Sống Số 56, tháng 3, 2007

Posted on Friday, March 30 @ 11:29:59 EDT by tuyethoang
 
Related Links
· More about Tuổi Hạc
· News by tuyethoang


Most read story about Tuổi Hạc:
Ba Ly Cà Phê Thôi Nhỉ

Article Rating
Average Score: 5
Votes: 1


Please take a second and vote for this article:

Excellent
Very Good
Good
Regular
Bad

Options

 Printer Friendly Printer Friendly


Associated Topics

Tuổi Hạc


 
Copyright © 2005 by MachSong, Inc.
PHP-Nuke © 2004 by Francisco Burzi
Mach Song Online.
Publisher: Nguyen Dinh Thang