Mạch Sống Online
· Truyền Thông Mạch Sống
· Trang Nhà BPSOS
· Chống Nạn Buôn Người


Chuyên Mục

:: HĂY CỨU CỒN DẦU
:: Đ̉I TÀI SẢN
:: NGÀY VẬN ĐỘNG CHO VN

40 Năm Tị Nạn
An Toàn Lao Động
Bạo Hành Gia Đ́nh
Chống Nạn Buôn Người
Chủ Quyền Quốc Gia
Cứu Trợ Thiên Tai
Di Dân & Nhập Tịch
Định Cư Nhân Đạo
Lịch Sử Qua Lời Kể
Mái Ấm Gia Đ́nh
Nhân Quyền
Nhân Vật Trong Tháng
Phát Triển Cộng Đồng
Quan Điểm
Sống Đẹp
Sức Khoẻ
Tài Chánh
Tị Nạn
Thế Hệ Trẻ
Thư Toà Soạn
Tin Cập Nhật
Tin Sinh Hoạt
Tin Trang Nhất
Tin Tức Thời Sự
Truyện Ngắn
TPP
Tuổi Hạc
Tù Nhân Lương Tâm
Tự Do Tôn Giáo
Văn Khố Thuyền Nhân
Xoá Bỏ Tra Tấn

Chức Năng Thông Dụng
· Đọc Theo Chủ Đề
· Đọc Theo Số Báo
· Ghi Danh vào Email List
· Quảng Bá Mạch Sống
· Top 15
· Ư Kiến Độc Giả
· Liên lạc ṭa soạn
· Gửi bài cho Mạch Sống
· Phiếu Đóng Góp
· Census 2010
· T́m kiếm

Ghi Danh Nhận Tin
Ghi Danh Nhận Bản Tin Mạch Sống
T́m Kiếm


Hit Counter
We received
20165373
page views since June 01, 2005
MS42 - 12/05: Đôi Điều Nhắc Nhở

Sức Khoẻ

BS Nguyễn Ư Đức

1. Sổ mũi. Hắt hơi. Rát cổ = Xin đừng vội dùng kháng sinh.
Thời tiết bắt đầu chuyển động. Cho nên nhiều người đă bắt đầu than phiền khó chịu với sổ mũi, hắt hơi, cảm lạnh. Và cũng không thiếu người vội vàng lục lọi t́m kiếm vài chục viên kháng sinh để tiêu trừ bệnh tật. V́ sợ rằng để lâu th́ bệnh nặng thêm.

Đây là hành động đáng khen và cũng cần xét lại. Khen v́ đă biết tự lo tự liệu nhưng có điều hơi “nhanh nhẩu đoảng”. Giới chức y tế khắp nơi vẫn luôn nhắc nhở rằng thủ phạm những cảm lạnh vào cuối Thu đầu Đông của mỗi năm không phải do vi khuẩn gây ra. Đa số hung thần là những siêu vi sinh vật virus bất trị, ngang ngược. Kháng sinh đều bó tay trước sự hoành hành của các tiểu yêu này. Cho nên dùng kháng sinh chẳng những vô hiệu mà c̣n gây ra nhiều rủi ro xấu.

Virus khác với Vi khuẩn.
Vi khuẩn (bacteria) là những vi sinh vật đơn bào, sinh sản vô tính bằng cách phân chia nhân đôi tế bào. Vi khuẩn có khắp mọi nơi: trong nước, đất, không khí. Nhiều loại sống kư sinh ở người, súc vật và cây cối. Trong cơ thể, vi khuẩn nhởn nhơ đầy rẫy ngoại trừ máu và nước tuỷ sống. Không phải tất cả vi khuẩn đều có hại, v́ một số giúp cơ thể trong nhiều lănh vực khác nhau. Kháng sinh có thể khuất phục được hầu hết các bệnh do vi khuẩn gây ra.

C̣n virus là những “hạt” rất nhỏ, có khả năng sinh sản nhưng chỉ tồn tại được ở trong tế bào sống. Ra không khí một thời gian ngắn là chúng hai năm mươi tiêu tùng. Kích thước của virus rất nhỏ nên không nh́n thấy qua kính hiển vi quang học. Nhỏ vậy mà chúng đă và đang gây ra những bệnh quái đản, giết hại có khi cả mấy chục triệu sinh linh, người và súc vật. Như là cảm lạnh, cúm, đa số viêm cuống phổi và cuống họng, bệnh sởi, quai bị, thuỷ đậu, herpes, đậu mùa, tê liệt trẻ em, bệnh dại, viêm gan. Đặc biệt trong những thập niên qua, các bệnh liệt kháng HIV-AIDS, Cúm Gia Cầm đang hầm hừ đe doạ nhân loại và các quốc gia đang sát cánh với nhau dốc toàn lực pḥng chống. Kháng sinh không có hiệu lực với virus nhưng một số bệnh có thể kiểm soát được bằng chủng ngừa vắc xin.

Làm ǵ nếu bị sổ mũi, hắt hơi?
Sổ mũi là chuyện thường xẩy ra khi bị cảm lạnh, đặc biệt ở trẻ em. Khi vi sinh vật xâm nhập mũi, mũi phản ứng bằng cách tiết ra chất lỏng trong để loại bỏ các tác nhân này khỏi lỗ mũi và xoang mũi. Sau vài ngày, hệ thống miễn dịch của cơ thể bắt đầu hoạt động, phản công lại các cô chú virus, nước mũi trở thành màu trắng hoặc vàng. Rồi đến khi vi sinh vật tăng sinh trong mũi, chúng sẽ làm nước mũi có mầu xanh xám. Đó là những diễn tiến b́nh thường. Và khi mũi bị chất tiết kích thích th́ ta phải hắt hơi, để gạt bỏ những chất này.

 Đôi khi chất tiết xuống cuống họng, ta ngứa cổ; xuống cuống phổi, ta ho sù sụ. Khi thấy vậy, ta nên kiên nhẫn chờ đợi vài ngày, đừng vội vàng dùng kháng sinh. Lư do là kháng sinh KHÔNG làm bớt ho, bớt chảy nước mũi hoặc đau nhức xương thịt, mà chúng tự hết sau ít hôm. Có nhiều thuốc trị chảy nước mũi hiệu nghiệm. Chẳng hạn nhiều người chỉ cần nhỏ mấy giọt nước pha muối, hít thở vào máy bốc hơi lại giải quyết được vấn nạn mau chóng. Kháng sinh chỉ nên dùng nếu thầy thuốc nói bị bội nhiễm vi khuẩn như viêm xoang sinusitis, sưng phổi.

Thế c̣n cảm lạnh, cúm có cần đến kháng sinh không?
Cảm Lạnh (Common Cold) là bệnh cấp tính do siêu vi thuộc nhóm rhinovirus, tác hại trên mũi, xoang mặt, cuống họng, thanh quản, đôi khi xuống tới cuống phổi. Bệnh này chưa có thuốc chủng ngừa.

C̣n Cúm do virus Influenza A và B gây ra. Siêu vi này thay đổi cấu trúc mỗi năm do đó sự trầm trọng của bệnh cũng thay đổi. Nhưng Cúm có thể ngăn chặn lây lan được bằng chủng ngừa trước mùa cúm khoảng một tháng. Đọc xong bài này, xin mời quư thân hữu đi chích ngừa ngay cho kịp. V́ ở các xứ lạnh, Cúm đến vào mùa Đông, từ tháng 11 trở đi tới tháng hai tháng ba. C̣n ở xứ nóng th́ cúm xảy ra hầu như quanh năm.

Kháng sinh không tiêu diệt được virus. Bị cảm lạnh, cúm mà dùng kháng sinh chẳng những vô ích tốn tiền, không chữa được bệnh, không ngăn ngừa sự lan truyền bệnh sang người khác, không làm ḿnh cảm thấy khoẻ hơn. Trái lại c̣n đưa tới nhiều ảnh hưởng xấu như nhờn thuốc, tốn tiền, phí phạm dược phẩm.
Thường thường cảm lạnh, cúm tự lành sau khi bệnh đă hoàn tất chu kỳ là hai ba tuần lễ. Điều trị bao gồm sự hỗ trợ như uống nhiều chất lỏng (Nước lă tinh khiết, nước trái cây, nước súp) để tránh khô nước; hít thở trong máy phun hơi hoặc nhỏ mấy giọt nước pha muối vào mũi nhiều lần trong ngày; làm dịu đau cuống họng với ngậm vài viên nước đá cục, xúc miệng với dung dịch diệt trùng.

Ho là phản ứng tự nhiên của cơ thể để đẩy nước tiết ra khỏi phổi nên cũng chẳng cần quan tâm. Nhưng nếu ho nhiều đến đau ngực, rát họng, mệt mỏi th́ uống mấy th́a thuốc giảm ho. Chỉ khi nào có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn như sung phổi mới cần đến kháng sinh. Mà khi bác sĩ cho toa th́ uống đủ ngày, đúng liều lượng đă ghi trong toa thuốc, chứ đừng thấy bớt là ngưng, để dành thuốc cho kỳ sau.

Riêng Cúm th́ bác sĩ có thể cho mấy loại thuốc như Tamiflu, Relenza, Amantadine, Rimantadine... Rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc quá gần với người bệnh là những phương thức rất hữu hiệu để ngăn ngừa sự lan truyền bệnh gây ra do virus.

2. Sàng lọc ung thư
Người Việt tỵ nạn chính trị ḿnh hội nhập với Hiệp Chủng Quốc Mỹ mới có trên một phần tư thế kỷ mà đă được giới y khoa lưu ư rất nhiều. V́ ta có nhiều điều để nghiên cứu, thăm ḍ. Theo tài liệu của Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ (Centers for Disease Control) cũng như kết quả nhiều thăm ḍ Mỹ Việt th́ một trong những điều đáng để ư là “dường như quư vị đồng hương ta cũng hơi lơ là với việc sàng lọc ngừa bệnh th́ phải”.

Như ung thư cổ tử cung
Cổ tử cung là phần dưới của dạ con chứa nhiều niêm dịch và thông với âm đạo. Ung thư cổ tử cung đứng hàng thứ ba trong số các u ác tính về sản khoa và thứ tám trong số các bệnh ung thư của người đẹp bản xứ Hoa Kỳ. Bệnh đặc biệt có nhiều liên hệ nhân quả với hoạt động t́nh dục: 1) gia tăng khi thiếu nữ giao hoan quá sớm, 2) gia tăng khi giao hợp với nhiều đối tượng khác nhau.

Đây là một loại virus lây truyền do lang chạ làm t́nh vung vít đă được coi như một trong nhiều nguyên nhân đưa tới ung thư này. Ở giai đoạn phát triển mạnh và di căn xa, hy vọng sống sót của người bệnh chỉ từ 0 đến 15%. Nghĩa là nguy cơ tử vong rất cao nếu điều trị quá trễ.

May mắn là trên 90% ung thư cổ tử cung có thể phát hiện sớm ngay từ khi chưa có dấu hiệu bệnh bằng phương pháp xét nghiệm tế bào rất giản dị gọi là Pap test. Pap viết tắt từ chữ Papanicolaou, tên của vị bác sĩ người Mỹ gốc Hy Lạp, George Nicolas Papanicolaou, đă t́m ra phương pháp thử tế bào để phát hiện ung thư cổ tử cung.

Thống kê cho hay khoảng 50% bệnh nhân với ung thư này chưa bao giờ làm Pap, nhất là những thành phần có nguy cơ mắc bệnh cao. Trong số đó có phụ nữ người ḿnh. Đă có nhiều nghiên cứu cho hay phụ nữ Mỹ gốc Việt có tỷ lệ ung thư cổ tử cung cao gấp năm lần dân da trắng bản xứ: Việt 43.0/100,000, Mỹ 8.7/100,000, cao hơn cả ở phụ nữ các sắc dân thiểu số khác. Vậy mà quư bà quư cô nhà ta lại ít nhận lănh ích lợi việc làm Pap Smear mà y khoa học đă dầy công nghiên cứu và cống hiến từ nhiều thập niên.

V́ phải chăng người ḿnh:
- Có một kiêng kỵ taboo đối với việc xét nghiệm Pap với thiếu nữ chưa lập gia đ́nh;
- Hiểu không đúng rằng chỉ phụ nữ có gia đ́nh mới cần Pap;
- Không biết có sàng lọc t́m kiếm ung thư cổ tử cung và sự ích lợi của nó. V́ thế một số người có hiểu biết, có học làm nhiều hơn;
- Sợ đi khám ḷi ra bệnh th́ “chỉ có chết”, nên mũ ni che tai, chẳng thà không biết;
- Lăo bà càng lớn tuổi càng ít làm Pap, v́ “tôi ngần này tuổi đầu, khoẻ như voi, sanh cả chục đứa con th́ Pap Piếc làm chi cho rắc rối”;
- Theo phong tục tập quán lâu đời, quư bà rất ngại ngùng khi nói tới chuyện “riêng tư”, huống chi là nằm cho người không quen nḥm ngó; tự khám vú th́ làm chứ chuyện khám ở dưới th́ ngại ngùng, “em chă”;
- Trở ngại đến với dịch vụ y tế v́ ngôn ngữ khó khăn, thiếu đối thoại lại thêm kỳ thị da màu;
- Có thói quen là khi nào bệnh th́ đi chữa trị nhiều hơn pḥng ngừa, sàng lọc bệnh;
- Khi không có dấu hiệu bệnh th́ ít khi đến gặp bác sĩ.

Rồi đến ung thư cặp nhũ hoa
Phụ nữ Việt gốc Mỹ ḿnh có tỷ lệ ung thư nhũ hoa thấp, so với dân da trắng bản xứ: 38/100,000 và 116/100,000. Nhưng ung thư vẫn là nan bệnh và tử vong v́ điều trị chậm, phát hiện trễ vẫn xảy ra.

Và ở quư bà nhà ḿnh th́ ung thư này lại trầm trọng hơn, v́ chẳng chịu sàng lọc, tự khám và tham khảo ư kiến bác sĩ. Có người để tới khi lan truyền xa rồi mới đi chữa th́ bệnh đă quá muộn màng. Một thăm ḍ của Seatles King County Health Department thực hiện vào năm 1995-1996 cho hay: 1/3 số nữ nhân Mỹ gốc Việt, được hỏi ư kiến, không biết cách tự khám nhũ hoa; 30% biết nhưng không nghĩ tới chuyện tự khám; 29% nói khám làm ǵ, đâu cần thiết.

Mà việc sàng lọc (screening) th́ cũng giản dị thôi. Tự khám mỗi tháng có thể t́m ra những cục nhỏ bất thường nằm trong vú và nếu xác định là ung thư th́ điều trị hiệu quả hơn. Chụp X quang vú mỗi năm một lần bắt dầu từ 50 tuổi có thể giảm tử vong từ 25 tới 35% đối với người chớm bị ung thư vú. Chẳng cũng ích lợi hay sao!

Lại c̣n viêm gan B với ung thư gan.
Theo Trung Tâm Á Châu về Ung Thư Gan tại Đại Học Stanford, U bướu ác tính này là nguyên nhân tử vong thứ nh́, v́ ung thư ở người Việt gốc Mỹ cao gấp 13 lần so với người bản xứ. Ngay tại Việt Nam hiện nay, cứ 1 trong 4 người dân bị nhiễm virus viêm gan B. Mà đa số do mẹ truyền cho con ngay khi sanh hoặc khi trưởng thành hồ hởi giao hoan với người mang bệnh mà không biết. Họ trở thành người mang bệnh kinh niên và lây lan cho nhiều người khác. V́ thế tất cả phụ nữ có thai ở bên Mỹ đều được thử nghiệm để phát hiện viêm gan B. Nếu có th́ vừa lọt ḷng mẹ, bé sẽ được chích ngừa để tránh mắc bệnh.

Đă có nhiều hội thảo, thuyết tŕnh khắp cộng đồng ḿnh về ung thư gan v́ viêm gan B, mời gọi mọi người chích ngừa. Chỉ với ba mũi chích mà bảo vệ được sức khoẻ, tưởng cũng chẳng nên bỏ qua. Nhất là với quư vị hay đi du lịch Á châu, cần chích ngừa cả viêm gan A lẫn B.

Và ung thư ruột già cũng vậy.
Ung thư này đứng hàng thứ ba cả về nhiều ít và tỷ lệ tử vong trong số các loại ung thư ở Hoa Kỳ với trên 75,000 người mệnh một hàng năm. Ruột già của quư vị cao niên là môi trường màu mỡ cho loại ung thư này. May mắn là hiện nay có nhiều phương thức có thể t́m ra ung thư khi c̣n ở giai đoạn phôi thai. Như là t́m máu kín trong phẩn hàng năm, nội soi ruột già mỗi 10 năm, nội soi trực tràng mỗi 5 năm.

Vậy mà người ḿnh dường như hay quên không làm. Theo kết quả thăm ḍ do các nhà chuyên môn y tế Đại Học California ở San Francisco dưới sự hướng dẫn của giáo sư Judith M.E. Walsh thực hiện năm 2004 th́:
- 36% người da trắng thực hiện nội soi trực tràng trong 5 năm vừa qua, th́ chỉ có 18% người ḿnh;
- 31% da trắng làm nọi soi ruột già, người ḿnh có 22%;

Điểm son là có tới 31% người ḿnh t́m máu ẩn trong phẩn so với 19% sắc dân da trắng thực hiện thử nghiệm sàng lọc này. Và người ḿnh cũng có tỷ lệ chích ngừa các bệnh truyền nhiễm cho con trẻ cao nhất ở Mỹ. Thật xứng đáng là hậu duệ con Rồng cháu Tiên Hồng Lạc bốn ngàn năm văn hiến.

Kết luận
V́ tiêu đề là “Đôi Điều Nhắc Nhở” nên chỉ xin tản mạn hai chuyện mà thôi.
C̣n nhiều điều khác muốn nói muốn bàn lắm, nhưng lại ngại rằng “Sao mà cứ vạch áo cho người xem lưng”! Người vạch áo thực ra là các nhà chuyên môn nghiên cứu Việt Mỹ, giữa đường thấy sự khác thường, nêu ra.

Chẳng hạn vào năm 1990 giáo sư Nội Khoa Stephen J. McPhee và các cộng sự viên tại Đại Học UCSF đă làm một cuộc thăm ḍ hiểu biết về pḥng ngừa ung thư của người Việt ḿnh ở vùng Vịnh San Francisco. Kết quả như sau:
- 13% chưa bao giờ biết/nghe về ung thư;
- 27% không biết rằng hút thuốc lá là nguyên nhân lớn đưa tới ung thư phổi;
- 28% cho là ung thư là do bệnh truyền nhiễm;
- 48% chưa biết rằng viêm gan B có liên hệ tới tỷ lệ ung thư gan khá cao ở người Việt;
- 32% chưa từng làm Pap;
- 28% chưa từng tự khám vú;
- 83% chưa bao giờ chụp quang tuyến vú.
Và các nhà nghiên cứu cũng t́m hiểu lư do những lơ là này và đưa ra các đề nghị để chấn chỉnh.

Lơ là v́ không biết có các dịch vụ đă có sẵn; ít được hướng dẫn giải thích; không có bảo hiểm sức khoẻ, kém lợi tức, không có bác sĩ gia đ́nh khám trị bệnh và giới thiệu đi thử nghiệm, trở ngại ngôn ngữ và ngại ngùng để người lạ khám nh́n cơ thể, v.v.

Họ đề nghị giới chức chính quyền mang dịch vụ pḥng chữa bệnh tật tới gần dân chúng; mở nhiều thảo luận trong cộng đồng về các vấn đề y tế xă hội; có nhiều thông dịch viên để giải thích; giúp đỡ phương tiện sàng lọc t́m bệnh.

Trong việc quảng bá kiến thức pḥng bệnh, t́m bệnh, vai tṛ của truyền thông báo chí cũng đặc biệt quan trọng và rất hữu hiệu. Các nhà y khoa học đăng đàn giải thích, phổ biến nhắc nhở trên đài trên báo, dân chúng sẽ dần dần ư thức được ích lợi của y khoa pḥng ngừa, của y tế công cộng. Để cùng nhau duy tŕ sức khoẻ tốt cho bản thân, gia đ́nh, rồi cùng nhau hội nhập ḍng chính, chung sức xây dựng cộng đồng, làm đẹp quê hương với nhiều đoá hoa tự do dân chủ hơn.

Mạch Sống Số 42, tháng 12, 2005

Posted on Thursday, December 22 @ 17:12:53 EST by tuyethoang
 
Related Links
· More about Sức Khoẻ
· News by tuyethoang


Most read story about Sức Khoẻ:
Huyết Trắng và Viêm Âm Đạo

Article Rating
Average Score: 0
Votes: 0

Please take a second and vote for this article:

Excellent
Very Good
Good
Regular
Bad

Options

 Printer Friendly Printer Friendly


Associated Topics

Sức Khoẻ


 
Copyright © 2005 by MachSong, Inc.
PHP-Nuke © 2004 by Francisco Burzi
Mach Song Online.
Publisher: Nguyen Dinh Thang